Peridrumus and the inscription of the Liber Sanctus Deus sanctuary in Valcum (Pannonia Superior) / Keszthely (Hungary)

Authors

  • Ádám NAGYERNYEI SZABÓ Ludovika University of Public Service, FMSOT IFS Department of Military History, Roman State- and Provincial Administration Research Center, szabo.adam@uni-nke.hu; Hungarian National Museum Department of Archaeology, Collection of Roman Stone Carvings, szabo.adam@hnm.hu, https://orcid.org/0000-0002-3140-1275

DOI:

https://doi.org/10.24193/subbhist.2026.1.10

Keywords:

Liber Sanctus Deus, Peridrumus, sacellum, Valcum, Pannonia Superior

Abstract

A titulus sacer (CIL III 10904 = 4126), reused as a spolium, was discovered in Keszthely-Fenékpuszta (HU); it likely originally stood in a sacellum in the settlement of Valcum in Pannonia Superior, serving as its founding inscription. The inscription, once dated with the names of consuls and carved in the second half of the 3rd century based on the letter forms, contains the name of the deity (Liber Sanctus Deus) in a peculiar form; and its dedicator included a name in the text that is unique in the Roman Empire to date (Peridrumus), which can most likely be interpreted as a signum chosen and adopted by the dedicator himself.

Rezumat: Un titulus sacer (CIL III 10904 = 4126), refolosit ca spolium, a fost descoperit la Keszthely-Fenékpuszta (Ungaria); probabil că inițial se afla într-un sacellum din așezarea Valcum din Pannonia Superioară, servind drept inscripție de fondare a acesteia. Inscripția, datată inițial pe baza numelor consulilor și sculptată în a doua jumătate a secolului al III-lea, după cum reiese din forma literelor, conține numele zeității (Liber Sanctus Deus) într-o formă particulară; iar dedicantul a inclus în text un nume unic până în prezent în Imperiul Roman(Peridrumus), care poate fi interpretat cel mai probabil ca un signum ales și adoptat chiar de dedicant.


Cuvinte cheie: Liber Sanctus Deus, Peridrumus, sacellum, Valcum, Pannonia Superior

References

AE: L’Année Épigraphique, Paris 1888-.

CIL: Th. Mommsen (cond.), Corpus Inscriptionum Latinarum, Berlin 1863-.

CSIR U 8: Ertel, Chr., Palágyi, S., Redő, F., Die Skulpturen des Stadtgebietes von Salla und Mogetiana sowie des Balaton-(Plattensee-) Oberlandes in den Komitaten Zala und Veszprém. Corpus Signorum Imperii Romani – Corpus der Skulpturen der Römischen Welt, Bd. 8. Budapest 1999.

Darder Lissón, M. 1996, De nominibus equorum circensium. Pars Occidentis, Barcelona.

EDCS:Epigraphy Database Clauss / Slaby (https://edcs.hist.uzh.ch/en/).

EDH: Epigraphic Database Heidelberg (https://edh.ub.uni-heidelberg.de/).

Eleftherae: https://athensattica.com/point/archaeological-site-of-eleftherae/

Fehér, B. 2007, Pannonia latin nyelvtörténete (The History of the Latin Language in Pannonia) Budapest: Károli Egyetemi Kiadó.

ILS: Dessau, H., Inscriptiones Latinae Selectae I-III, Berlin 1892-1916.

Kubitschek, W. – Loewy, E. 1879, Bericht über eine Reise in Ungarn, Slavonien und Croatien, Archäologisch-epigraphische Mitteilungen aus Österreich-Ungarn 3.1., 152-174.

Lambertz, M. 1913, Zur Ausbreitung des Supernomen oder Signum im römischen Reiche, Glotta 4, 1-2, 78-143.

Lefkadas, Λεξικό του λευκαδίτικου γλωσσικού ιδιώματος (https://lexikolefkadas.gr/peridromos-o/)

Lupa: Harl, F., Harl, O, Ubi Erat Lupa. Bilddatenbank zu antiken Steindenkmälern (lupa.at).

Mithras 2005: László, L., Nagy, L., Szabó, Á., Mithras és misztériumai (Mithras and his mysteries) Budapest: Khairosz.

Nilsson, M. P. 1975, The Dionysiac Mysteries of the Hellenistic and Roman Age, New York: Arno Press.

Plutarchos 1624: Plvtarchi. Plvtarchi chæronensis omnivm quae exstant opervm. Tomvs primvs, continens vitas parallelas. Cum Latina interpretatione Crvserii, & Xylandri: Et doctorum virorum notis: Et libellis variantium lectionum ex mss. codd. diligenter collectarum: Et indicibus accuratiss. Eiusdem Plutarchi Liber de fluuiorum montiūmque nominibus, antehac non editus: cum versione & notis Mavssaci. Accedit nvnc primùm Plutarchi vita, ex ipso, & aliis vtriusque linguae scriptoribus, à Ioan Rvaldo collecta digestáque. Eiusdem Rvaldi animaduersiones ad insignia Plutarchi sphalmata, siue lapsiones II. & LXX.. . fol. 2 vols., Paris.

Révay, J. 1943, Séták a római Magyarországon (Walks in Roman Hungary) Budapest: Franklin-Társulat.

Ritschelius, F. (Friedrich Wilhelm Ritschl) 1862, Priscae latinitatis monumenta epigraphica ad archetyporum fidem exemplis lithographis repraesentata, Berolini apud G. Reinerum (reprint W. de Gruyter 1968).

RIU: Mócsy, A., Barkóczi, L., Soproni, S. et al. (Hrsg.): Die römischen Inschriften Ungarns, Budapest − Bonn 1972-.

Rómer, F. 1863, Pannoniai újabb kiadatlan latin feliratok, Archeologiai Közlemények 3, 151-166.

Solin, H. 2003, Die griechischen Personennamen in Rom, Berlin.

Sophocles 1900: Sophocles, E. A., Thayer, J. H., Drisler, H., Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods (from B.C. 146 to A.D. 1100), New York: C. Scribner's sons.

Szabó, Á. 2018, ”Quaestiones Valerianae” A belső valeriai katonai objektumok szervezési kérdései, az erődök szpólia-adatai és az újabb környei kutatások, Libelli Archaeologici Supplementum II., Budapest: Magyar Nemzeti Múzeum.

Szabó, Á. 2020, Dedicatio Pannoniában (Dedicatio in Pannonia), in: Kovács, P. / Szabó, Á. (szerk.), Felirattani közlemények és tanulmányok 2019-ből, Studia Epigraphica Pannonica 11, 195-238.

Szabó, Á. 2020, Ara Pannoniában (Ara in Pannonia), Felirattani közlemények és történeti tanulmányok 2020-ból. Studia Epigraphica Pannonica 12, 2021, 239-278.

Szabó, Á. 2022, Militäranlagen im Hinterland von Valeria und die Spolien der Innenbefestigungen, in: Heinrich-Tamáska, Orsolya. (Hrsg.): Castra et Villae in der Spätantike Castra et Villae in der Spätantike: Fallbeispiele von Pannonien bis zum Schwarzen Meer, Castellum Pannonicum Pelsonense 8, Leipzig – Budapest – Keszthely – Rahden/Westf., 9-36.

Thulin, C. O. 1913, Corpus agrimensorum Romanorum. Opuscula agrimensorum veterum. Vol. I. Fasc. I. Leipzig: B. G. Teubner (repr. 1971).

TitAq: Kovács, P. / Szabó, Á. (cura), Tituli Aquincenses I-VI., Budapest 2009-2023 (et Alföldy, Géza IV.; et Fehér, Bence II., IV.).

TLG: Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S., McKenzie, R. (eds.), Thesaurus Linguae Graecae, Oxford: Oxford University Press 1843, 1889, 1968, (online LSJ: https://stephanus.tlg.uci.edu/lsj/).

TLL: Thesaurus Linguae Latinae Vol. X, pars prior, sectio I. P-Perimelides, De Gruyter 1982-1997.

Tóth, E. 1986, Zur Urbanisierung Pannoniens. Municipium Volgum, Folia Archaeologica 37, 163-181.

Tóth, E. 2009, Studia Valeriana. Az alsóhetényi és ságvári késő római erődök kutatásának eredményei, Dombóvár: Dombóvári Városszépítő Egyesület.

Tóth, I. 1977, Das lokale System der mithraischen Personifikationen im Gebiet von Poetovio, Arheološki vestnik 28, 385-392.

Tóth, I. 2003, Mithras Pannonicus, Pécs (repr. Budapest 20072).

Warmington, E. H. – Perrin, B. (eds.) 1919, Plutarch's Lives in eleven volumes. Vol. 7: Demosthenes and Cicero. Alexander and Caesar. Loeb 99. Cambridge/Massachusetts: Harvard University Press – London: William Heinemann (repr. 1928, 1949, 1958, 1967). (Online: https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Caesar*.html)

Downloads

Published

2026-06-30

Issue

Section

Articles

How to Cite

NAGYERNYEI SZABÓ, Á. (2026). Peridrumus and the inscription of the Liber Sanctus Deus sanctuary in Valcum (Pannonia Superior) / Keszthely (Hungary). Studia Universitatis Babeș-Bolyai Historia, 71(1), 235-250. https://doi.org/10.24193/subbhist.2026.1.10